4. Duurzaam Horst aan de Maas

In 2025 hebben we verder gebouwd aan een toekomstbestendige, klimaat neutrale en klimaatbestendige gemeente. We werkten tegelijk aan het verminderen van onze energiebehoefte, het versnellen van de energietransitie en het vergroten van biodiversiteit en waterveiligheid. Daarbij combineren we de opgaven rond duurzame energie, klimaatadaptatie en circulaire afvalinzameling tot één samenhangende beweging richting 2050. Samen met inwoners, bedrijven en partners zetten we stappen die bijdragen aan een gezonde leefomgeving, minder uitstoot, meer groen en slimmer gebruik van grondstoffen. Zo maken we onze gemeente steeds beter voorbereid op de effecten van klimaatverandering én sturen we op een duurzame toekomst voor alle generaties.

In 2050 is Horst aan de Maas klimaatneutraal en dus ook aardgasvrij. 2050 lijkt nog ver weg. Maar we moeten ook nu stappen zetten om dit doel te halen. Sterker nog: we hebben afspraken gemaakt over mijlpalen op weg naar 2050. Onze focus ligt op het verlagen van de energiebehoefte in de gemeente (in 2030 verbruiken we 35% minder energie dan in 2017) en het besparen en tegelijkertijd het duurzaam opwekken van energie (we streven ernaar om in 2030 30% van de energievraag in Horst aan de Maas duurzaam en lokaal op te wekken). In 2025 hebben we op weg hiernaartoe al behoorlijk wat stappen gezet.

Dit hebben we gedaan:

• Samen met inwoners, bedrijven, de gemeenteraad en stakeholders hebben we het kader voor de Opwekking van Duurzame Elektriciteit (KODE) geëvalueerd en de uitgangspuntennotitie voor het Energieprogramma opgesteld.
• We hebben de voor 2025 geplande werkzaamheden die zijn vastgelegd in het vastgestelde Programma Energiebesparing 2023 – 2026 uitgevoerd.
• We hebben woningeigenaren met een laag inkomen ondersteund bij het verduurzamen van hun woning. Dit door te starten met de Meerjarige Collectieve Ontzorging (MCO) onder het Nationaal Isolatieprogramma (NIP). Dit hebben we gedaan door 1.500 eigenaren( waarvan 245 met een laag inkomen) van matig geïsoleerde woningen te benaderen. De eigenaren ontvangen gratis maatwerkadvies over isolatie en kunnen gebruikmaken van subsidie om hun woning te verduurzamen. De ontzorging bestaat uit persoonlijke begeleiding gedurende het hele traject, van aanvraag tot uitvoering.
• We zijn gestart met het onderzoek naar vogels en vleermuizen die zich in woningen (kunnen) bevinden om zo bedreigde diersoorten bij ruimtelijke ontwikkelingen te beschermen. Het onderzoek wordt naar verwachting in het najaar 2026 afgerond en de vergunningaanvraag bij het bevoegd gezag (Provincie Limburg) ingediend.
• In 2040 is de glastuinbouw in Horst aan de Maas klimaatneutraal. De sector is zelf aan zet om de benodigde transitie vorm te geven. We hebben de glastuinbouwsector bij een onderzoek naar de mogelijkheden van verduurzaming ondersteund.  
• We hebben uitvoering gegeven aan het Nationaal Isolatie Programma (NIP). Dit project is in gemeentelijk collectief (RES-verband) succesvol aanbesteed en wordt momenteel uitgevoerd (MCO-aanpak).
• We hebben warmte uitvoeringsplannen uitgewerkt. Lopende initiatieven zoals ‘De Warmmakers’ zetten we voort.
• We hebben bedrijven gestimuleerd om te isoleren. We hebben een energieloket voor bedrijven en we informeren bedrijven actief om hen te ondersteunen in de verduurzaming.

We merken al jaren dat de temperaturen stijgen en neerslag extremer wordt. Volgens de klimaatscenario’s van het KNMI worden deze effecten in de toekomst nog sterker. Hier bereiden we ons op voor. In 2050 is Horst aan de Maas klimaatbestendig. Minder stenen, meer groen (bomen en planten) en meer blauw (water) in de bebouwde omgeving werken verkoelend en verminderen wateroverlast. En ze zorgen voor een gezondere leefomgeving.
In aanloop naar 2050 hebben we een paar belangrijke mijlpalen vastgesteld:

• in 2027 voldoen we aan de Kaderrichtlijn water.
• in 2028 hebben we de meest dringende plekken van wateroverlast aangepakt.

Wat hebben we gedaan:

• In 2025 zijn we gestart met het programma Groen-Blauw-Klimaatadaptatie. Hierin hebben we beleidsmatige kaders en ambities gedefinieerd, verbanden en kansen gezocht en stellen we gebieds-paspoorten en uitvoeringsagenda op. De programmalijnen waren eind 2025 nagenoeg klaar. Het project dient ook als pilot voor het opstellen van andere programma’s.
• De urgente knelpunten Schoolstraat Horst en de Zumpel in Grubbenvorst zijn opgelost. Daarnaast zijn we begonnen met de voorbereiding voor knelpunten die in 2026 opgepakt worden. Tenslotte is het gelukt om na langjarige gesprekken een perceel te kunnen aankopen dat nodig is voor het oplossen van een tweede knelpunt in Grubbenvorst.
• In afspraken met Waterschap Limburg hebben we vastgelegd welke groene bergingen we wel en niet gaan maken. Planvormende werkzaamheden zijn in uitvoering of afgerond. Verder hebben we trajecten voor grondaankoop gestart, ook deze verlopen echter moeizaam.
• De inwonersinitiatieven “Van der Horstplein-van Merwijckplein” en “de Hofjes Norbertuswijk” in Horst zijn afgerond. Inwoners kunnen genieten van meer groen waarbij we in totaal ook ongeveer 5.000 m2 verharding hebben afgekoppeld.
• In onze uitvoeringsplannen kijken we nu standaard naar beplanting die klimaatbestendig is en een bijdrage levert aan het vergroten van de biodiversiteit.
• We hebben de conditie van kansrijke bomen die te lijden hebben van hitte en droogte verbeterd. In 2025 hebben we 50 bomen onderzocht en bij 45 bomen is een ondergrondse groeiplaatsverbetering toegepast.
• We merken de laatste jaren een afnemend interesse bij inwoners om regenwater af te koppelen. Ondanks versterkte inzet van promotiemiddelen zoals de Waterklaarbus, heeft deze trend zich in 2025 doorgezet. Van private terreinen is in 2025 4.836 m2 afgekoppeld. Zelf hebben we 18.783 m2 openbare ruimte afgekoppeld. Van onze Kaderichtlijn water (KRW) afkoppelopgave van 37 ha is nu ca 52,5% gerealiseerd. 2024 was dit nog 47%.
• Bij de herinrichting van openbare ruimte kijken we kritisch naar de hoeveelheid bestrating die echt nodig is. Waar mogelijk wordt extra groen (bomen en struiken) aangelegd. Bij de bomenrondes vorig jaar hebben we 172 bomen geplant. Daarnaast zijn we in een aantal kernen begonnen met het inventariseren van kansrijke locaties voor ontstening en kunnen inwoners hiervoor ook zelf voorstellen aandragen. Ook zijn we gestart met projecten voor geveltuintjes en adoptie van boomspiegels. Daarnaast hebben we deelgenomen aan het NK Tegelwippen met als resultaat 38.758 gewipte tegels die een 15e plaats opleverden.
• Ieder jaar inspecteren en reinigen we 10% van ons rioolstelsel. Ook in 2025 hebben we dit gedaan.  Op basis van deze inspectie zijn waar nodig maatregelen genomen, zoals reparatie, relining of vervanging van het riool.
• We werken aan het in beeld brengen van alle gemeentelijke kleine Landschapselementen. Daarbij sluiten we aan op het Bos- en natuurwerkbeheerplan 2023–2033 en bomenbeleidsplan 2025. We hebben voor landschapselementen een plan van aanpak voor beheer en onderhoud, met aandacht voor biodiversiteit, (robuuste verbindingen) groene aaneensluitingen en het ecologisch beheren van onder andere exoten. We houden daarbij rekening met recreatieve toegankelijkheid en veiligheid, bijvoorbeeld door inspecties langs drukbezochte routes. Door deze integrale aanpak zorgen we voor een toekomstbestendig landschap dat beter bestand is tegen de gevolgen van klimaatverandering. In 2025 hebben we voor het beheer van 180 ha bos en natuur een onderhoudscyclus opgesteld.

Per 1 maart 2025 is de gemeente Horst aan de Maas, samen met de gemeente Beesel, toegetreden tot de Gemeenschappelijke Regeling Reinigingsdienst Maasland (RDM). Deze GR bestond verder al uit de deelnemende gemeenten Echt-Susteren, Leudal, Maasgouw en Roerdalen. Hiermee is RDM verantwoordelijk geworden voor de huis-aan-huisinzameling van restafval, keukenafval en PMD.
In de voorbereiding zijn in januari en februari ruim 15.000 nieuwe (grotere) keukenafvalcontainers en enkele honderden PMD-containers bij inwoners geleverd. Met de inzet van zijladers vindt de inzameling voortaan op een Arbo-vriendelijke, efficiënte en toekomstbestendige wijze plaats. Door de aanpassingen in de inzamelfrequentie is een structurele kostenverhoging van circa € 1,5 miljoen per jaar vermeden, waardoor ook een verhoging van de afvalstoffenheffing van circa € 80 per huishouden is voorkomen. De overgang naar RDM is ordelijk verlopen. Het aantal meldingen in de eerste weken bleef beperkt (0,39%) en nam daarna verder af. Waar zich knelpunten voordeden, is in afstemming met inwoners en RDM gezocht naar passende oplossingen. In 2025 heeft RDM de dienstverlening verder uitgebreid met de aan-huis-levering van nieuwe minicontainers (inwoners hoeven deze niet meer zelf op te halen op de gemeentewerf) en het beheer van de glascontainers (onderhoud en reiniging). Conform planning neemt RDM vanaf medio 2026 eveneens de glasinzameling over.
In 2025 heeft ook een grote (preventieve) onderhoud- en herstelronde plaatsgevonden op onze glascontainers, waarmee alle glascontainers ook weer TUV-gekeurd zijn op veiligheid en de verwachte vervangingstermijn verlengd is.
Daarnaast is in de zomer in samenwerking met Driessen een brenglocatie voor matrassen ingericht, waardoor de inwoner nu voor € 10 zijn oude matras daar kwijt kan in plaats van deze voor € 30 per matras te laten ophalen. Hier wordt al veelvuldig gebruikt van gemaakt.

Per inwoner van onze gemeente is in 2025 gemiddeld 23 kilo (fijn en grof) restafval aangeboden. Dit is 13% minder dan in 2024. Het is niet duidelijk of dit te maken heeft met het minder vaak inzamelen van het restafval en/of nog bewuster scheiden van dit afval. Over de hele linie zijn er 9% minder afval en grondstoffen ingezameld dan in 2024. Hierbij speelt het 13% lagere aanbod aan tuinafval (onze grootste afvalstroom) een grote rol. Deze hoeveelheid fluctueert jaar-op-jaar vaak aanzienlijk, afhankelijk van het groeiklimaat in een bepaald jaar. Het gemiddeld scheidingspercentage in onze gemeente kwam in 2025 uit op 96% waarmee onze doelstelling (95%) wederom is gehaald.