2. Een sterke sociale basis

Ook in 2025 stonden we voor de uitdaging dat steeds meer inwoners langdurige ondersteuning of zorg nodig hebben, terwijl het aantal mensen dat deze zorg kan bieden, blijft afnemen. Het afgelopen jaar is opnieuw duidelijk geworden dat het anders moet. We willen ervoor zorgen dat de inwoners die echt zorg of hulp nodig hebben, hierop kunnen blijven rekenen. Daarom hebben we verder gewerkt aan de verschuiving van zorg en ondersteuning naar (positieve) gezondheid en naar meer zelf- en samenredzaamheid binnen onze gemeenschappen.

In 2025 hebben we belangrijke stappen gezet in de transformatie naar een sterke sociale basis. Deze beweging vroeg niet alleen om een nieuwe manier van samenwerken met inwoners, professionals en partners, maar ook om een andere manier van omgaan met onze middelen: een sociaal beleid gericht op impact. Dit betekende ook het maken van duidelijke keuzes. We hebben de inzet van middelen en mensen geconcentreerd op activiteiten die aantoonbaar het verschil maken voor inwoners. Tegelijkertijd zijn activiteiten die minder bijdragen aan onze doelstellingen afgebouwd. Deze focus heeft geholpen doelgerichter te werken en beter zicht te krijgen op waar inspanningen daadwerkelijk effect hebben.

Deze stappen hielpen ook bij de substantiële taakstelling waar we in 2025 voor stonden. De taakstelling startte in 2025 met € 380.000 en loopt op tot € 1,5 miljoen (structureel) in 2028. Door scherpere keuzes te maken en onze inzet doelgerichter te organiseren, hebben we in 2025 de taakstelling voor 2025 gerealiseerd. Dit bevestigt dat de ingezette koers werkt en dat we samen in staat zijn om verantwoordelijkheid te nemen voor zowel inhoudelijke als financiële houdbaarheid.

Onze inzet was (en blijft) gericht op het realiseren van een gezonde generatie in 2040: inwoners die veerkrachtig, weerbaar en gezond opgroeien, leven, werken en wonen in een sterke sociale basis en een gezonde leefomgeving. Via initiatieven zoals IN! Horst aan de Maas, sociale kracht sessies en Thuis IN! hebben we verder gebouwd aan krachtige netwerken. Zo hebben inwoners, verenigingen, vrijwilligers en professionals elkaar beter weten te vinden. Door nieuwe netwerken, initiatieven en lokale oplossingen is de sociale basis sterker geworden. Steeds meer inwoners hebben elkaar ondersteund, activiteiten georganiseerd en bijgedragen aan verbondenheid en meedoen. Daarmee is het fundament van zelfredzame en samenredzame gemeenschappen verder gegroeid.

Terugkijkend zien we dat dit jaar echt een kantelpunt is geweest: we hebben scherper dan voorheen keuzes gemaakt over waar we als gemeente het verschil willen en kunnen maken.
De drie speerpunten uit het Collegeprogramma en de Kaderbrief 2025 zijn richtinggevend geweest in die keuzes. We hebben stevig ingezet op het versterken van de sociale basis, omdat investeren in gezondheid, bestaanszekerheid en laagdrempelige collectieve ondersteuning op termijn leidt tot minder dure individuele zorg. Daarnaast hebben we gewerkt aan het vergroten van sociale cohesie en participatie, onder andere door culturele en maatschappelijke organisaties te ondersteunen en informele netwerken te versterken. Ook hebben we onze inzet voor kwetsbare doelgroepen voortgezet: inwoners die zorg echt nodig hebben, moeten hier nu én in de toekomst op kunnen blijven rekenen. 2025 is daarmee het jaar geworden waarin we niet alleen ambities hebben uitgesproken, maar ze ook hebben vertaald naar concrete keuzes.

Wat hebben we gedaan:

• We gaven prioriteit aan sociaal-maatschappelijke activiteiten met aantoonbare impact, en bouwden diensten af die minder bijdroegen aan onze doelen. Een voorbeeld hiervan is dat we onze subsidierelatie met Huis van Morgen hebben afgebouwd.
• We hebben processen vereenvoudigd en regels geschrapt om meer ruimte te creëren voor activiteiten met prioriteit; zo zijn na de vaststelling van de omgekeerde Verordening Sociaal Domein in 2024 verschillende beleidsregels – waaronder de beleidsregels bekostiging leerlingenvervoer en de beleidsregels maatschappelijke ondersteuning – volledig herzien en in begrijpelijke taal herschreven.
• Onze uitgaven toetsten we scherper op hun bijdrage aan onze doelstellingen en we hebben financiering beëindigd waar die bijdrage onvoldoende was. Zoals bijvoorbeeld de subsidie aan culturele en maatschappelijke initiatieven.
• Vanuit duidelijke afspraken over rollen en verantwoordelijkheden pakten we onze rol: soms initiërend, soms faciliterend, maar altijd gericht op het versterken van de sociale basis en een gemeente waarin iedereen kan meedoen. Zo namen we bij de pilot Open Jongeren Centrum Horst bewust positie om OJC Niks te ondersteunen met heldere samenwerkingsafspraken, terwijl jongeren meer ruimte en verantwoordelijkheid kregen in het runnen van hun soos. Hierdoor bouwen we samen met partners aan een toekomstbestendige en inclusieve ontmoetingsplek voor jeugd.

Deze focus vormt een stevig fundament voor de keuzes die de komende jaren nodig blijven.

In 2025 hebben we verder gewerkt aan vitale gemeenschappen waarin gezondheid breder wordt gezien dan alleen ‘niet ziek zijn’. We hebben vooral ingezet op preventie, een gezonde leefomgeving en vroegtijdige ondersteuning. Door nauwere samenwerking met partners en extra aandacht voor welzijn en veerkracht hebben we meer inwoners sneller en beter kunnen helpen.

Wat hebben we gedaan:

• Vanuit IN! Horst aan de Maas is een samenhangende preventieve aanpak neergezet voor sport, bewegen & cultuur, voeding, (mentale) gezondheid en de sociale basis, passend bij de doelen van GALA en IZA. Op basis van tweejaarlijkse gezondheidsdata (GGD) en gesprekken in de samenleving hebben we extra ingezet op de speerpunten ouder-kindbetrokkenheid, georganiseerde vrijetijdsactiviteiten en mentale gezondheid. Tijdens de netwerkbijeenkomst ‘Vur Elkaar’ zijn deze inzichten gedeeld en is de samenwerking met meer dan 90 aanwezige partners, raads- en collegeleden verder versterkt.
• Om het bereik van Valpreventie nog meer te vergroten is er in 2025 voor gekozen om inwoners van 65+ per adres aan te schrijven. De KBO's hebben in december ook kennisgemaakt met de module valpreventie bij de Risk Factory. Zo zijn zij op de hoogte en kunnen zij beter inwoners van Horst aan de Maas hierover informeren.
• Vanuit Kansrijke start is er ingezet op het beweegvriendelijke consultatiebureau en is het eerste Papa & Mama Café in BiblioNu in Horst van start gegaan op vrijdag 17 januari 2025.
• We hebben gekozen voor een eigen aanpak van Welzijn op Recept door per huisartsenpraktijk een Wmo consulent te verbinden, waardoor inwoners sneller en persoonlijker passende ondersteuning kregen via de nauwe samenwerking tussen consulenten, lokale initiatieven en zorgprofessionals.
• Er is wederom aandacht geschonken aan kinderen met overgewicht. Kinderen kunnen worden aangemeld bij KeiGezond. Keigezond is een (gezins)programma voor kinderen en jongeren met overgewicht & obesitas die lekker in hun vel willen zitten en willen werken aan een gezondere leefstijl voor de toekomst. Deelname aan Keigezond is gratis. De zorgverzekeraar en de deelnemende gemeente betalen de hulp van de centrale zorgverlener en de kinderleefstijlcoach.  
• In 2025 hebben we binnen IN! Horst aan de Maas afspraken gemaakt met de GGD om vaker en actueler te monitoren. Onder meer via tweejaarlijkse gezondheidsmetingen. Hiermee volgen we ontwikkelingen beter en kunnen we ons beleid gerichter bijsturen.
• We hebben de bijeenkomst 'De kunst van het welzijn’ georganiseerd om te laten zien en te inspireren hoe kunst en cultuur bijdragen aan maatschappelijke vraagstukken en gezondheid.
• We hebben onderzoek gedaan naar de voedselomgeving van jongeren om een gezonde voedselomgeving te ontwikkelen die aansluit bij hun leefwereld. Met jongeren en samenwerkingspartners zijn oplossingen bedacht die we in 2026 als experiment uit gaan zetten om te leren wat wel en niet werkt.
• Via het transformatieplan IZA hebben we ruimte gecreëerd voor zowel nieuwe als bestaande lokale initiatieven, waaronder het MikMak-huis, het Piekerpad, Evie.nl, Zorgeloos Wonen, Huis van Morgen en IN! Horst aan de Maas.
• Er is extra geïnvesteerd op bewustwording in het kader van ‘Praten over morgen’ over prettig ouder worden met de theatervoorstelling ‘Mag ik je kussen?’, dialoogsessies en de ‘Over morgen Tour’.
• We hebben de sociaal-juridische dienstverlening structureel geborgd binnen de dienstverlening van Synthese.
• Thuis IN! Horst aan de Maas is voortgezet: door in 5 dorpen in dorpsteams domeinoverstijgend samen te werken aan het (vroegtijdig) oppakken van hulpvragen van inwoners.
• We hebben nog meer speeltuinen rookvrij gemaakt door een bord op te hangen van de Rookvrije Generatie. Hiermee willen we een leefomgeving bieden waarin kinderen rookvrij kunnen opgroeien en spelen.
• We hebben ingezet op een groenere leefomgeving in de buurt ‘de Riet’. Hier hebben we de Groene Burendag georganiseerd. De Groene Burendag is een initiatief waarbij vergroening en ontmoeting centraal staan.

In 2025 hebben we verder gewerkt aan een gemeente waarin iedereen – kinderen, jongeren én volwassenen – de kans krijgt om te leren, zich te ontwikkelen en mee te doen. We hebben geïnvesteerd in toekomstbestendige onderwijshuisvesting en intensief samengewerkt met partners om onderwijsachterstanden te voorkomen en jongeren sneller naar een passende onderwijsplek te begeleiden. Tegelijkertijd hebben we de ontwikkeling van basisvaardigheden, zoals taal, digitale vaardigheden en financiële redzaamheid, nadrukkelijker op de agenda gezet.

Ook voor volwassenen hebben we stappen gezet om leren toegankelijker te maken, onder andere via laagdrempelige educatie en ondersteuning vanuit de bibliotheek en lokale partners. Dit helpt inwoners om sterker te staan op de arbeidsmarkt en beter mee te kunnen doen in de samenleving. Door in alle levensfases te investeren - van peuter tot volwassene - hebben we in 2025 gewerkt aan een doorlopende ontwikkellijn waarin niemand wordt buitengesloten en iedereen kansen krijgt om vooruit te komen.

Wat hebben we gedaan:

• We hebben uitvoering gegeven aan het Integraal Huisvestingsprogramma Onderwijs door verschillende projecten zoals:
  • Kindcentrum Doolgaard is na een verbouwing in 2025 officieel geopend.
  • De bouw van het nieuwe OKC Weisterbeek is gestart. De nieuwe school gaat in mei 2026 open.
  • Voor BS De Driehoek en BS Megelsheim is in beide dorpen vastgesteld dat het voorkeurscenario is om de vernieuwing van de school gezamenlijk en integraal te realiseren met de vernieuwing of de komst van de multifunctionele accommodatie.
  • Bij BS Onder de Wieken hebben we onderzocht hoe uitbreiding kan plaatsvinden
  • De mogelijkheden voor nieuwbouw en renovatie van BS Onder de Linde zijn onderzocht.
  • Daarnaast is er voor BS de Ezelsbrug en OJBS de Krullevaar een haalbaarheidsonderzoek verricht naar de locatie Luttelseweg waaruit bleek dat deze niet geschikt is. Gezamenlijk met alle betrokkenen is er gekozen voor nieuwbouw op de bestaande locatie.

• We hebben via de werkgroep ‘IN!clusief Onderwijs’ de samenwerking tussen onderwijs-, opvang- en welzijnspartners versterkt om gezamenlijk actief te blijven bouwen aan een doorlopende leerlijn voor kinderen en jongeren van 0–23 jaar in Horst aan de Maas.
• De investering in de verbrede toelating van SBO de Twister hebben we verder geborgd, waarmee we wachtlijsten in het speciaal onderwijs voorkomen.
• Om verzuim en voortijdig schoolverlaten te voorkomen is er nog een leerplichtambtenaar gestart bij de gemeente. Hiermee begeleiden we jongeren sneller naar een passende onderwijsplek.
• We hebben gewerkt aan betere ontwikkelkansen door in het leerlingenvervoer het gebruik van opstapplaatsen te stimuleren.
• We hebben ingezet op volwasseneneducatie en basisvaardigheden via lokale partners, waaronder taal- en digitale ondersteuning in de bibliotheek. Onder andere door een Taalcafé in de avond te organiseren zodat ook werkenden de Nederlandse taal kunnen oefenen.
• We hebben een plan ontwikkeld voor een innovatief taalondersteuningsproject bij Onze Loods, waarin een NT2 docent leerlijnen integreert in activeringstrajecten, taalondersteuning op de werkvloer biedt en vrijwilligers versterkt.
• We hebben werkgevers en nieuwkomers actief ondersteund bij het vinden van passend werk, onder andere door samen met lokale ondernemers taallessen en werkvloer-taaltrajecten te organiseren, waardoor vacatures werden ingevuld, integratie werd versterkt en nieuwkomers zich sneller thuis konden voelen.

Meedoen is niet voor iedereen vanzelfsprekend. De bestaanszekerheid van inwoners staat onder toenemende druk. Financiële zorgen raken vaak meerdere levensdomeinen en vragen om tijdige, samenhangende en mensgerichte ondersteuning, met nadruk op preventie en maatwerk. De gemeente Horst aan de Maas heeft daarom in 2025 extra ingezet op het versterken van het (financiële) vangnet en de ondersteuning aan deze inwoners vanuit de visie Meedoen en Geldzaken.
Wat hebben we gedaan:

• Vanaf 1 januari 2025 hebben we de inkomensgrenzen van ons minimabeleid geüniformeerd en verhoogd naar 130% van het sociaal minimum.
• We hebben in 2025 een stevige en pragmatische start gemaakt met de Participatiewet in Balans. We vernieuwden processen, taal en ondersteuning, zodat deze beter aansluiten bij de werkelijke behoeften van onze inwoners en onze lokale visie op meedoen en geldzaken uit 2023.
• We hebben een plan waarin senior uitvoeringsprofessionals junior collega’s begeleiden bij de toepassing van de Participatiewet in Balans, opgezet en in werking gesteld. Deze begeleiding biedt junior medewerkers gerichte ondersteuning bij het maken van integrale afwegingen en het werken volgens de nieuwe uitgangspunten.
• Het Volwassenenfonds, dat in september 2024 van start ging, is in 2025 verder doorontwikkeld en uitgebreid. Dit heeft geresulteerd in de ondersteuning van maar liefst 340 inwoners naar sportieve of culturele activiteiten, een verdrievoudiging ten opzichte van de oude gemeentelijke regeling.
• Alle 146 SW-medewerkers werkzaam bij de NLW zijn individueel gesproken om hun wensen, mogelijkheden en ondersteuningsbehoeften in kaart te brengen. De inzichten uit deze gesprekken zijn gebruikt om gerichte keuzes te maken over werkplekken, waaronder de keuze voor (beschutte) werkplekken bij Onze Loods of andere meer passende werkplekken.
• De juridische en organisatorische basis is gelegd voor de omzetting van Onze Loods naar een B.V. Deze stap zorgt ervoor dat medewerkers in dienst kunnen worden genomen en creëert de randvoorwaarden voor de duurzame doorontwikkeling van een veilige, stabiele en toekomstbestendige werk- en leeromgeving.
• In 2025 hebben we de intensieve samenwerking met Rendiz, NLW, Joutou, PSW, Gilde, Vitaal Meedoen en Bijenhotel voortgezet via activeringsoverleggen. We evalueerden samen of inwoners op de juiste plek zitten en welke ontwikkelkansen er zijn, zoals andere vormen van participatie of extra ondersteuning.
• Onze Loods heeft in 2025 aanzienlijke stappen gezet. Meer lokale ondernemers, zoals John Deere, Hotraco en Euroflor, zijn gaan samenwerken, wat waardevolle werkplekken oplevert voor inwoners. Dit stelt hen in staat werkervaring op te doen en door te stromen naar regulier werk. Daarnaast zijn we gestart met competentiegericht werken en opleiden, wat de ontwikkeling van talent meer structuur en samenhang biedt. De laatste maand van 2025 stond in het teken van de voorbereidingen voor de verhuizing naar de tijdelijke locatie aan de Expeditiestraat. Samen met alle betrokken partners hebben we hard gewerkt aan een soepele overgang, zodat de continuïteit van de activiteiten gewaarborgd blijft en de werkzaamheden en begeleiding voor deelnemers in 2026 zonder onderbreking kunnen doorgaan.
• Na de succesvolle pilotperiode is de Sociaal Juridische dienstverlening bij Synthese vanaf januari 2025 structureel geborgd. Dit versterkt de toegang tot noodzakelijke juridische ondersteuning voor onze inwoners.
• We hebben een tweede versie van de 'Meedoen-krant' gemaakt waarmee we inwoners blijvend informeren over maatschappelijke thema's en over welke vormen van ondersteuning ze kunnen krijgen en op welke plek.
• Het Regionaal Werkcentrum is geïntroduceerd, waardoor er een centrale plek is gecreëerd waar werkzoekenden en werkgevers terecht kunnen voor diensten op het gebied van werken en leren.

De groep kwetsbare inwoners blijft groeien. Onze focus ligt steeds vaker op het creëren van stabiliteit: een solide basis waarop de inwoner, samen met familie, professionals of vrijwilligers, verder kan bouwen om hun situatie weer op orde te krijgen. Tegelijkertijd verandert ook onze rol. Waar we voorheen voornamelijk als "toegangspoort" fungeerden, nemen we nu steeds meer de positie van "ondersteuner" aan, waarbij we inwoners helpen bij het versterken van hun zelfredzaamheid.
Wat hebben we gedaan:

• In het Herstelhuis in Horst hebben we Mikmakplekken gerealiseerd waar inwoners terecht kunnen om tijdelijk op adem te komen en aan herstel te werken. De inzet van de ervaringswerkers, de herstelgerichte context en de samenwerking tussen betrokken partijen dragen bij aan stabiliteit en eigen regie van inwoners in een kwetsbare positie.
• De Triagetafel is succesvol structureel ingebed in de lokale werkwijze. Hier werken Stichting Veilig Thuis, de politie, het Zorg- en Veiligheidshuis en de gemeente intensief samen om Veilig Thuis-meldingen integraal te beoordelen en gerichte acties te bepalen. Dit stelt ons in staat om snel en effectief in te grijpen en maatwerkoplossingen te bieden voor inwoners die te maken hebben met relationeel geweld.
• In 2025 zijn de intensieve casusregisseurs gestart. Deze casusregisseurs spelen een cruciale rol in het ondersteunen van inwoners die te maken hebben met huiselijk geweld. Zij zijn actief naar buiten gericht en intensief betrokken bij de betrokkenen en werken nauw samen met ketenpartners om hardnekkige geweldspatronen te doorbreken en duurzame veiligheid te creëren.
• We hebben in 2025 verder geïnvesteerd in het borgen van de stabiliteitsaanpak als centraal denkkader, zowel op uitvoerend als organisatorisch niveau. Zo houden we de inwoner centraal en gebruiken we de wet als leidraad. In het Accu-overleg brengen we professionals uit verschillende disciplines bij elkaar, zodat we snel en gezamenlijk kunnen bepalen welke ondersteuning nodig is en waar we direct het verschil kunnen maken
• Doorlopend werken we aan het verminderen van verkokering en fragmentatie, zowel binnen de gemeentelijke organisatie als in de samenwerking met onze ketenpartners. Dit doen we onder andere met de omgekeerde toets, waarmee we continu evalueren of onze processen en samenwerking effectief zijn en waar nodig verbeteringen doorvoeren. Een ander voorbeeld is dat in 2025 aan ieder uitvoeringsteam een gedragswetenschapper is gekoppeld, waardoor we casussen structureel vanuit een breed perspectief hebben bekeken en integrale afwegingen zijn gemaakt.
• In 2025 hebben we samen met de regiogemeenten inkoopprocedures doorlopen om nieuwe contracten voor jeugdhulp af te sluiten. De nieuwe contracten zijn op 1 januari 2026 ingegaan. Met de nieuwe contracten zorgen we dat de jeugdhulp voor jeugdigen en gezinnen die dat nodig hebben beschikbaar en van goede kwaliteit is. Ook betalen we jeugdhulpaanbieders een reële prijs voor de jeugdhulp die ze bieden en hebben we afspraken gemaakt die ons helpen om beter te sturen op kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid.
• Op basis van het bovenregionaal transformatieplan jeugdzorgplus (gesloten jeugdzorg) hebben we samen met 6 jeugdzorgregio’s van Brabant en Limburg gewerkt aan zowel nieuwe contracten JZ+ die 1 januari 2026 zijn ingegaan als aan de af- en ombouw van de gesloten jeugdzorg. Het doel daarvan is om over een aantal jaar geen jeugdigen meer gesloten te plaatsen, maar passende alternatieve hulpvormen beschikbaar te hebben.
• Sinds 2022 werken we met diverse huisartspraktijken samen aan de inzet van een Specialist Ondersteuning Jeugd (SOJ). Omdat verwijzen naar jeugdhulp vaak meerdere gesprekken vraagt om achterliggende oorzaken helder te krijgen, ondersteunen SOJ’s huisartsen bij hun verwijstaak. Deze WO-geschoolde professionals doen uitgebreide vraagverheldering en kunnen lichte behandeling bieden. De inzet wordt mede gefinancierd via Provico. In 2025 is het aantal praktijken met een SOJ verder uitgebreid en zijn gesprekken gestart met de laatste twee praktijken. Ons streven is dat elke praktijk een SOJ krijgt.